منطومه شمسی

منظومهٔ شمسی، منظومهٔ خورشیدی یا سامانهٔ خورشیدی (به انگلیسی: Solar System) سامانه ای متشکل از یک ستاره به نام خورشید و اجرام آسمانی است که در مدارهایی پیرامون آن می گردند.

منظومهٔ شمسی از انفجار یک ابرنواختر و فروریزش یک ابر چرخان پدید آمد و در دوران رنسانس و با مشاهدات افرادی از جمله گالیلئو گالیله کشف شد. این منظومه در بازوی شکارچی، کهکشان راه شیری واقع شده و ۲۵٬۰۰۰ سال نوری از مرکز کهکشانی و کنارهٔ کهکشان فاصله دارد. خورشید بیش از ۹۹٫۸ درصد جرم منظومهٔ شمسی را شامل می شود و منبع انرژی بسیار از جمله انرژی گرما و نور است. این ستاره یک ستارهٔ نوع جی رشته اصلی و عضوی از جمعیت ستارگان نخستین است. بقای منظومهٔ شمسی به بقای خورشید وابسته است و اگر خورشید نابود شود، منظومهٔ شمسی نیز نابود می شود.

منظومهٔ شمسی دارای هشت سیاره (تیر، ناهید، زمین، مریخ، مشتری (سیاره)، زحل، اورانوس و نپتون) و پنج سیارهٔ کوتوله (سرس، پلوتو، هائومیا، ماکی ماکی و اریس) است. چهار سیارهٔ نخست، سیارات درونی یا زمین سان هستند و بیشتر از سنگ ساخته شده اند و چهار سیارهٔ دیگر سیارات بیرونی یا غول های گازی هستند و از گازهای مختلف ساخته شده اند. علاوه بر این اجرام، منظومهٔ شمسی دارای اجرام دیگری از جمله ماه ها، سیارک ها، شهاب وارها، شهاب ها، شهاب سنگ ها و دنباله دارهاست. منظومهٔ شمسی هم چنین دارای مناطق خاصی از جمله کمربند سیارک ها، کمربند کویپر و دیسک پراکنده است.

ماده ای نازک و فشرده به نام محیط میان سیاره ای میان سیارات و اجسام دیگر وجود دارد. اجزای سازندهٔ محیط میان سیاره ای از هیدروژن خنثی و غیر یونیزه شده، گاز پلاسما، پرتوهای کیهانی و ذرات گرد و غبار تشکیل شده اند. در واقع این تصور که فضا یک خلأ کامل است، نادرست است و مواد محیط میان سیاره ای در فضا وجود دارد. سدنا ۹۰۳۷۷ دورترین جسم کشف شده در منظومهٔ شمسی است که اوج آن ۱۰۰۰ واحد نجومی است و تناوب مداری آن ۱۰٬۵۰۰ سال به طول می انجامد. ابری کروی شکل و بزرگ به نام ابر اورت منظومهٔ شمسی را احاطه کرده است و از ۲٬۰۰۰ تا ۵٬۰۰۰ واحد نجومی دورتر از خورشید آغاز می شود و تا ۱۰۰٬۰۰۰ ۵۰٬۰۰۰ واحد نجومی دورتر از خورشید ادامه می یابد. منظومهٔ شمسی تا جایی گسترش می یابد که دیگر تحت تأثیر خورشید (نفوذ نور خورشید، گرانش خورشیدی، میدان مغناطیسی خورشید و بادهای خورشیدی نباشد. هلیوپاز مرز میان محیط میان سیاره ای و فضای میان ستاره ای است. هلیوپاز به عنوان مرز بیرونی منظومهٔ شمسی در نظر گرفته می شود و برآورد شده است که میان ۱۱۰ تا ۱۷۰ واحد نجومی از خورشید فاصله دارد.